1. Thuyết công bằng của Adam : Học thuyết phát biểu rằng người lao động so sánh những gì họ bỏ vào một công việc (đầu vào) với những gì họ nhận được từ công việc đó (đầu ra) và sau đó đối chiếu tỷ suất đầu vào – đầu ra của họ với tỷ suất đầu vào – đầu ra của những người khác. Nếu tỷ suất của họ là ngang bằng với tỷ suất của những người khác, thì người ta cho rằng đang tồn tại một tình trạng công bằng. Nếu như tỷ suất này là không ngang bằng, thì họ cho rằng đang tồn tại một tình trạng bất công. Khi tồn tại những điều kiện bất công, các nhân viên sẽ nỗ lực để hiệu chỉnh chúng.

2. Thuyết 2 nhân tố của Herzberg: Có 2 nhóm nhân tố tác động đến hành vi của nhân viên. Các nhân tố liên quan đến sự thỏa mãn đối với công việc được gọi là nhân tố động viên (Motivator) – nhân tố bên trong. Các nhân tố liên quan đến bất mãn được gọi là các nhân tố duy trì (Hygiene Factors) - nhân tố bên ngoài.

Nhân tố động viên là tác nhân của sự thoả mãn, sự hài lòng trong công việc, như:
- Đạt kết quả mong muốn.
- Sự thừa nhận của tổ chức, lãnh đạo và đồng nghiệp.
- Trách nhiệm.
- Sự tiến bộ, thăng tiến trong nghề nghiệp.
- Sự tăng trưởng như mong muốn.
Các nhân tố động viên nếu được giải quyết tốt sẽ tạo ra sự thỏa mãn từ đó động viên người lao động làm việc tích cực, chăm chỉ hơn. Nhưng nếu không được giải quyết tốt thì tạo ra tình trạng không thỏa mãn chứ chưa chắc gây bất mãn.

Nhân tố duy trì là tác nhân của sự bất mãn của nhân viên trong công việc tại một tổ chức, có thể là do:
- Chế độ, chính sách của tổ chức.
- Sự giám sát trong công việc không thích hợp.
- Các điều kiện làm việc không đáp ứng mong đợi của nhân viên.
- Lương bổng và các khoản thù lao không phù hợp hoặc chứa đựng nhiều nhân tố không công bằng.
- Quan hệ với đồng nghiệp "có vấn đề".
- Quan hệ với các cấp (cấp trên, cấp dưới) không đạt được sự hài lòng.
Các nhân tố duy trì nếu giải quyết không tốt sẽ tạo ra sự bất mãn, nếu giải quyết tốt sẽ tạo ra tình trạng không bất mãn chứ chưa chắc có tình trạng thoả mãn.

3. Đây là ví dụ:
Hỏi: “Mọi người ơi cho em xin ý kiến với.
Em vào cty lương 7 triệu, gần 2 năm cố gắng hết mình nay mới lên được 9.7 triệu.
Gần đây em vừa làm phục vụ khách hàng, vừa gánh thêm việc cho mấy bạn mới vì họ chưa làm được. Thế mà công ty đột ngột tăng lương đầu vào lên 10 triệu, rồi nhân viên cũ dưới 10 triệu (có em) cũng được kéo lên đúng 10 triệu luôn.
Tức là em chỉ tăng có 300k, mà phải làm nhiều việc hơn hẳn mấy bạn mới. Bạn mới vào mất 3-6 tháng mới học xong phần mềm, trong khi phúc lợi, thưởng, trip… thì ngang nhau hết.
Em hỏi công ty thì họ bảo “để cạnh tranh thị trường” với “đó là quy định”. Em thấy rất hụt hẫng và không công bằng.
Em đang định nghỉ việc, nhưng cũng thấy tiếc vì mình đã cố gắng nhiều. Mọi người từng gặp tình huống này chưa? Có cách nào xử lý tốt hơn không, hay cứ nên nghỉ luôn cho lành?
Cảm ơn mọi người nhiều ạ!”

4. Lời khuyên: Hãy xây hệ thống tuân thủ 2 thuyết trên (nghiên cứu).

At OMS - Hãng tư vấn và giải pháp Quản trị tổ chức - Bài bản, tối ưu, thuần Vn

Nguyễn Hùng Cường