Có anh bạn muốn xuất bản sách nên có hỏi tôi về các bước cần làm để đạt mục tiêu. Vì thế, hôm nay tôi quyết định viết bài chia sẻ về chủ đề: Các bước xuất bản sách nhân sự.

Đầu tiên, chúng ta cần phân biệt có 2 loại hình xuất bản: Tự xuất bản hoặc bán bản quyền. Cơ bản, 2 loại hình này khá giống nhau các bước. Quy trình xuất bản sách tổng thể gồm các các bước: Tập hợp --> Chỉnh sửa --> Biên tập --> Xin giấy phép --> Xuất bản. Chi tiết các bước như sau:

1. Quy trình các bước tự xuất bản sách:

Do là tự xuất bản nên mọi việc có chút dễ hơn so với việc xuất bản theo kiểu bán bản quyền. Giống như trên, tuần tự các bước để xuất bản sách tôi làm như sau:

1.1. Viết và tập hợp các bài:

Nhiều người thường hay vướng mắc ở đoạn này. Họ hay muốn làm cái gì đó chỉnh chu. Vì thế họ băn khoăn và suy nghĩ rất nhiều. Nào là nên viết cái gì, chủ đề ra sao... Đúng là theo lý thuyết thì sẽ phải xác định chủ đề, lên dàn ý các bài định viết rồi sau đó tiến hành viết. Nhưng theo kinh nghiệm của tôi thì việc này tốn thời gian và sẽ rất lâu mới xong. Tôi theo quan điểm là cứ đi, tức cứ viết. Chỉ cần trong đầu định hướng về 1 chủ đề. Sau đó cứ ý tưởng nào hiện ra là viết luôn. Giống như bài này. Tôi viết để phục vụ cho việc sẽ xuất bản 1 quyển sách chia sẻ về kinh nghiệm tư vấn. Nhưng bài này tôi chưa từng đưa nó vào trong mục lục sẽ viết. Tôi cứ viết vậy, cho đến khi nào đạt 50 bài thì tiế hành tập hợp lại.

Cứ mỗi bài viết lên blog xong, tôi sẽ lưu lại tên và nội dung vào trong 1 bảng danh sách các bài đã viết. Như đã viết ở trên, đạt 50 bài, tôi bắt đầu tiến hành tập hợp sắp xếp các bài để tạo ra mục lục các bài cần có trong sách. Khi có mục lục, lúc đó, tự nhiên tôi thấy sẽ thiếu nội dung gì và bắt đầu ép bản thân viết các bài đó. Hoàn thiện xong các bài là tôi đã ra được 1 danh sách các bài nguyên liệu đế tiến hành bước tiếp theo.

1.2. Chỉnh sửa nội dung bản thảo:

Có các bài, tôi bắt đầu sao chép nội dung vào 1 văn bản mềm (file word). Công việc này không khó.

Sao chép xong, tôi bắt đầu tiến hành in ra thành bản cứng và bắt đầu đọc bản thảo lần 1.

Rà xong lần 1, tôi bắt đầu chỉnh sửa nội dung và bắt đầu đưa vào bản "bông" (bản này dùng để in luôn thành sách). Để đưa vào, thực ra nếu chỉ xuất bản sách đơn giản, không có nhiều hình vẽ, bảng biểu thì không khó. Việc này gần giống như soạn thảo văn bản. Phần mềm tôi dùng là phần mềm giống như các bên nhà in dùng.

Việc đưa nội dung vào bản bông luôn giúp tôi và đội ngũ biên tập sẽ nhàn hơn khi phối hợp với nhau trong biên soạn nội dung. Ở các tác giả không có khả năng sử dụng và thiết kế bản bông, công việc này thường phải nhờ hoặc thuê một bên chuyên thiết kế và dàn trang trước khi in. Lúc hoàn thành xong bản bông, bên biên tập sẽ phải kiểm tra lại thêm 1 lần.

Hoàn thành đưa nội dung vào bản bông, sửa xong theo những gì được ghi chú tại bản thảo 1, tôi lại in ra bản thảo cứng. Tiếp đó lại đọc và rà tiếp. Nếu như ở bản thảo 1, công việc rà chủ yếu là rà các lỗi "thô" có thể nhìn thấy ngay. Các lỗi bao gồm (lỗi chính tả, lỗi logic, thừa hoặc thiếu hình minh họa). Thì ở lần rà bản thảo 2, tôi tập trung bắt lỗi chính tả sâu hơn, sửa lại các lỗi hành văn, lỗi logic gây khó hiểu cho người đọc.

Đọc rà soát bản thảo 2 xong, tôi quay lại sửa nội dung trên bản bông. Sửa xong, lại in ra bản thảo 3 để kiểm tra. Tức là tôi lại đọc lại. So với mấy lần đọc và kiểm tra trước, lần này, việc đọc sẽ nhẹ và nhanh hơn. Đọc xong, nếu cần sửa gì thì tôi sẽ sửa trong bản bông.

Hoàn thiện nội dung bản thảo, tôi cũng tiến hành hoàn thiện thiết kế trang bìa. Công việc này tôi phải thuê ngoài. Để tăng tính chủ động, sau khi thuê ngoài, tôi lấy luôn file gốc để mai sau tiện thì bản thân có thể chỉnh sửa luôn được.

Cuối cùng ở bước này, tôi sang làm việc với nhà xuất bản.

1.3. Kí hợp đồng và gửi biên tập:

Hoàn thành xong bước 2, có thể coi như tôi đã hoàn thành đến 70% khối lượng công việc xuất bản sách. Việc tiếp, tôi liên hệ với nhà xuất bản để kí hợp đồng và thực hiện các bước tiếp theo. Nói chung, ở Việt Nam có nhiều nhà xuất bản. Tùy vào việc chúng ta có duyên và hướng tới độc giả nào thì chọn nhà xuất bản đó. Như tôi, tôi có duyên với nhà xuất bản Thông tin và truyền thông (trước sát nhập), sau đổi tên thành nhà xuất bản Khoa học - Công nghệ - Truyền thông nên tôi đã hợp tác với họ cũng ngót nghét hơn chục năm với hơn 8 đầu sách.

Đây là mẫu hợp đồng:

Thông tin chủ yếu để kí hợp đồng là số trang sách, chất liệu giấy, giá tiền và thời gian hoàn thành. Bạn nhớ lưu ý do là sách nên đừng chọn loại giấy trắng tinh, nó vừa tốn tiền vừa làm lóa mắt người đọc, ngoài ra còn trông như sách sao chép. Bạn hãy chọn loại giấy có màu mờ mờ vàng 1 chút cho người đọc dễ nhìn. Tôi thích sách khổ 13 x 20,5 cm vì nó nằm trong lòng bàn tay. Các sách của tôi đều để khổ này cho đồng bộ. Mai sau còn đóng thành hộp cho đẹp.

Do tôi tự xuất bản nên sau khi kí hợp đồng, việc tiếp theo sẽ gửi bản thảo cho bên biên tập của nhà xuất bản để tiến hành kiểm tra. Đây là công đoạn quan trọng. Tôi khuyên bạn đừng bỏ qua việc này. Họ là dân chuyên nghiệp, được đào tạo nên sẽ có mắt tinh hơn chúng ta. Họ sẽ phát hiện được lỗi chính tả, nhìn ra được lỗi logic. Và vì họ là người ngoài ngành nên đôi khi, góp ý của họ chính sẽ là thắc mắc của độc giả. Bên cạnh đó, họ có nhiệm vụ kiểm tra việc tuân thủ luật, thuần phong mỹ tục nên qua khâu kiểm duyệt của họ, sách sẽ dễ được tiếp cận và tránh các thị phi không đáng có (liên quan đến đạo đức và chính trị).

Tối nhớ lại cái hồi xuất bản quyển sách đầu tiên. Lúc đó chưa có kinh nghiệm và cũng nghèo nên tiết kiệm. Đáng ra nên bỏ thêm chút tiền thuê biên tập thì tôi lại thôi. Chính vì thế, quyển đó có lỗi chính tả tùm lum. Lỗi đến lỗi tôi phải in thêm 1 cái giấy đính chính. Nghĩ cũng tội cho các anh chị em ủng hộ tôi đợt đó.

Sau này, dù đã xuất bản rất nhiều sách, tôi vẫn thuê biên tập. Như quyển sách hiện tại, rõ ràng tôi đã đọc kĩ nhiều lần, thế nào, sau khi nhận bản kiểm tra của nhà xuất bản vẫn thấy lỗi chính tả.

1.4. Xin giấy phép:

Hoàn thành xong bản thảo, nếu ban biên tập đồng ý, họ sẽ gửi các bên liên quan để xin giấy phép. Sau một thời gian là giấy phép sẽ về. Bạn nhớ bảo nhà xuất bản gửi cho bạn 1 bản. Vì nếu không thì họ sẽ chỉ gửi cho bên in ấn. Lúc đó về sau cần chứng minh cho cơ quan quản lý (công an kinh tế, thị trường...) thì lại mất công.

1.5. Xuất bản (in ấn):

Sau cùng, giấy phép được cấp, file thiết kế sách sẽ được gửi sang nhà in để in ấn và gia công đóng thành quyển.

In ấn xong, nhà in sẽ chuyển sách đến địa điểm thống nhất. Tuy nhiên, sách không được giao hết cho tác giả mà sẽ được nhà xuất bản giữ lại khoảng chục cuốn. Như tôi được biết thì các cuốn sách giữ lại này sẽ được gửi đến các cơ quan nhà nước, trong đó có thư viện quốc gia. Đây là điểm tôi rất chú ý. Do có mong muốn để lại tri thức cho thế hệ đi sau nên tôi rất sẵn lòng được để sách tại đây. Khi lưu trữ trong thư viện quốc gia, tri thức của tôi ít nhất sẽ lưu lại trên cuộc đời này từ vài chục cho đến hàng trăm năm. Để lại tri thức của mình tồn tại sau nhiều năm khi thể xác mất đi, đây là cách tôi níu kéo cuộc đời này dài hơn.

2. Quy trình các bước bán bản quyền sách:

Vừa rồi là các bước tự xuất bản sách. Nếu bạn có tham vọng hơn và muốn xuất bản mà không mất tiền thì chỉ có cách bán bản quyền cho nhà xuất bản (hoặc đơn vị phân phối sách) để họ in và phân phối sách. Quy trình sẽ khá giống như trên nhưng bỏ bớt các bước làm bản bông. Cụ thể các bước như sau: Tập hợp --> Chỉnh sửa --> Kí hợp đồng xuất bản (bán bản quyền) --> Biên tập --> Nhận sách mẫu và tiền bản quyền.

Về các bước tôi thấy đơn giản hơn nhưng việc thuyết phục nhà xuất bản chấp nhận mua bản quyền để ra sách thì lại khó. Vì lúc này họ phải thẩm định rồi đánh giá nhu cầu thị trường. Ai được nhà xuất bản hoặc đơn vị phân phối mua bản quyền, tôi xin gửi lời chúc mừng. Họ giỏi hơn tôi. Còn tôi thì tôi toàn tự in tự bán.

3. Sách bị in lậu thì sao?

Có nhiều anh chị chưa in sách đã tính đến việc này. Việc lo lằng về in lậu cũng đúng và tôi đồng cảm. Nhưng trên góc độ quan điểm cá nhân mong muốn tri thức của bản thân được phổ biến và trường tồn, tôi lại thấy vui nếu sách của mình được in lậu. Như viết ở trên, ai viết sách ra mà bán được tôi phục, được ai đó mua bản quyền tôi càng phục hơn, được in lậu thì phục hơn bội phần, sách của họ mà được phổ biến thế giới, tôi càng bội phục.

Do đó, bạn nếu thấy sách của tôi mà được in lậu, được ai đó sao chép thì mong cũng đừng nặng lời với họ. Bạn vui lòng báo và gửi lời chúc mừng cho tôi là tôi hoan hỉ lắm rồi. Ngoài ra, ai đó dùng tri thức của tôi mà kiếm được tiền, tôi cũng xin chúc mừng. Bạn cứ yên tâm dùng các tri thức đó và đừng lo bản quyền, chỉ cần bạn nhớ nhắc tới tôi như là nguồn tham khảo là đủ. Đây cũng có thể được coi là tuyên bố về bản quyền của tôi.

Nguyễn Hùng Cường