Hiệu ứng Dunning Kruger (Dunning-Kruger effect) là một loại thiên kiến nhận thức làm một người đánh giá trí tuệ, khả năng về một lĩnh vực nào đó cao hơn thực tế. Nói cách khác, đây là cách gọi hiệu ứng những người có kỹ năng nhưng có ảo tưởng tự tôn (illusory superiority), đánh giá kỹ năng của họ trên mức trung bình hoặc trên mức thực tế.

Định nghĩa này được tạo ra vào năm 1999 dựa trên nghiên cứu của các nhà tâm lý học David Dunning và Justin Kruger. Họ làm bài kiểm tra khả năng ngữ pháp, logic, và khiếu hài hước của các thành viên đã tham gia. Và những người có điểm số thấp nhất trong bài kiểm tra này lại đánh giá rất cao khả năng của họ.

Lời giải thích cho sự việc này là vì họ chưa đủ thành thạo/hiểu biết trong lĩnh vực đó, nên họ chưa thể đưa ra đánh giá chính xác về mình.
Nguyên nhân thứ hai xuất phát từ việc họ thiếu đi một hệ quy chiếu khách quan đáng tin cậy và mang tính tính định lượng, để có thể dựa vào đó mà đánh giá chất lượng công việc/học tập của mình.

Trong nghiên cứu của mình, Dunning và Kruger đưa ra nhận xét rằng một người năng lực kém sẽ có các khuynh hướng như sau:
- Đánh giá quá cao kỹ năng, năng lực của họ
- Không thể nhận ra sự thiếu sót của họ
- Không thể nhận ra năng lực thật sự ở người khác
- Tuy nhiên, vẫn có thể nhận thức về sự yếu kém của mình nếu được hướng dẫn để cải thiện

Các giai đoạn của hiệu ứng:
* Giai đoạn 1 – Không biết gì (Know-nothing). Khi chưa có kinh nghiệm gì về một lĩnh vực nào đó, bạn sẽ thấy mình yếu kém và có nhiều thiếu sót so với người khác. Sự tự tin lúc này là số 0 tròn trĩnh và nó thôi thúc bạn tìm hiểu thêm về những gì mình chưa biết.
* Giai đoạn 2 – Đỉnh cao sự ngu ngốc (Peak of Mount Stupid). Và khi đã bắt đầu có các kiến thức cơ bản, tự tin của bạn dần tăng lên. Càng nhiều kiến thức thì sự tự tin của bạn càng tăng tiến cho đến khi bạn đạt đến đỉnh điểm, hay còn gọi là “Đỉnh cao của sự vô tri”.
* Giai đoạn 3 – Thung lũng tuyệt vọng (Valley of Despairs). Trong quá trình nghiên cứu và học hỏi, bạn nhận ra khả năng thật sự của mình chưa đỉnh cao như đã nghĩ. Đây là khi bạn mất đi sự tự tin từng có và rơi vào sự thất vọng, buồn bã.
* Giai đoạn 4 – Sườn dốc giác ngộ (Slope of Enlightenment). Nhưng bạn không bỏ cuộc trong thất vọng và tiếp tục tiếp thu, học hỏi thì sự tự tin sẽ dần tăng trở lại. Lúc này, bạn không còn “vênh mặt với đời” như trước mà sẽ chỉ mong muốn được phát triển toàn diện.
* Giai đoạn 5 – Cao nguyên bền vững (Plateau of Sustainability). Bạn có thể thấu hiểu cốt lõi của lĩnh vực và trở thành chuyên gia một khi đã có sự am hiểu tối ưu. Lúc này, sự tự tin của bạn đạt mức bền vững.

Nguồn: Glints