Khi tìm hiểu việc thay đổi cơ cấu tổ chức có ảnh hưởng thế nào đến sự thành bại của tổ chức, tôi thấy chúng ta có thể lấy hai ví dụ rất nổi tiếng. Xin tổng hợp để bạn cùng nghiên cứu:

1. Sự trỗi dậy ngoạn mục của công ty Apple - một trong những công ty có giá trị lớn nhất thế giới.

Trước năm 1996, Apple là một công ty thảm họa, thay hết CEO này đến CEO khác và có doanh thu ngày một giảm sút. Cơ cấu tổ chức của Apple được tổ chức theo mô hình chữ M - mô hình cơ cấu tổ chức sản phẩm hoặc mô hình holding (các công ty con hoặc chi nhánh hoạt động độc lập). Cấu trúc đa bộ phận (M-form) là một bản thiết kế tổ chức, trong đó một tổ chức lớn được chia thành các bộ phận hoặc công ty con bán tự trị (hoặc tự quản trị), mỗi bộ phận có quyền lãnh đạo và ra quyết định riêng. Mỗi bộ phận hoạt động ở mức độ tương đối độc lập.

Vào thời điểm đó, mọi bộ phận kinh doanh tại Apple đều có một báo cáo kết quả kinh doanh (P&L) riêng của mình, thường xuyên gây ra các cuộc chiến giữa những bộ phận khi công ty phải xác định nơi cần phân bổ chi phí. Với việc mỗi người quản lý chỉ quan tâm đến việc các đơn vị tương ứng của họ tạo ra lợi nhuận, bất luận tình hình tổng thể của công ty như thế nào. Công ty có 15 giám đốc điều hành (GMs) cho 15 mảng (bộ phận).

Cuối năm 1996, Apple đã đưa người đồng sáng lập Steve Jobs trở lại sau 11 năm xa cách. Vào năm 1997, Steve Jobs bắt đầu tiến hành cải cách với 5 chiến lược:
- Tái cấu trúc danh mục sản phẩm.
- Liên kết (bắt tay) với Microsoft.
- Tái cấu trúc cơ cấu tổ chức.
- Tái cấu trúc hệ thống Ligistic toàn cầu
- Xoay trục "Digital Hub".
Trong các chiến lược có "Tái cấu trúc cơ cấu tổ chức" với việc tinh gọn chuyển đổi từ mô hình cơ cấu trực tuyến sản phẩm (mô hình M hoặc mô hình đa phân ngành) thành cơ cấu trực tuyến chức năng (mô hình U). Cấu trúc chữ U, là một bản thiết kế tổ chức, trong đó tất cả quyền ra quyết định đều tập trung ở cấp cao nhất của hệ thống phân cấp. Thông thường sẽ có một bộ phận hoặc phòng ban chính chịu trách nhiệm cho chức năng và quyết định quan trọng của chức năng đó. Mô hình này có nguyên tắc "chuyên gia lãnh đạo chuyên gia", người giỏi chuyên môn sẽ là người quản lý chuyên môn.

Cùng với đó Steve Jobs tiến hành loại bỏ Amelio trên cương vị CEO Apple và sa thải 15 giám điều hành. Công ty không còn giám đốc các mảng như Mac, Iphone... chỉ có phó chủ tịch phần cứng, phần mềm và thiết kế. Steve Jobs cũng đã cắt giảm nhiều báo cáo kết quả kinh doanh (P&L) của công ty và chỉ duy trì 1 báo cáo kết quả kinh doanh cho toàn bộ công ty do chính CEO kiểm soát.

Cơ cấu này giảm bớt các rào cản nội bộ, cắt giảm chi phí nội bộ, tiền thưởng cấp cao được tính dựa trên lợi nhuận toàn công ty chứ không phải lợi nhuận cục bộ của một mảng. Dưới thời Steve Jobs, thức ăn ở căng tin Apple ngon hơn và nhân viên cũng bị cấm mang thú cưng đến văn phòng.

Chính nhờ việc thống nhất báo cáo, người giỏi chuyên môn quản lý nên các kỹ sự được giải phóng để đưa ra quyết định đắt đỏ để đổi mới, chứ không bị dập tắt chỉ vì chi phí đắt đỏ.

Chuyển cơ cấu từ phân tán từng đơn vị kinh doanh (cơ cấu sản phẩm) sang tập trung toàn bộ vào công ty (trực tuyến chức năng), Steve Jobs đã bắt đầu đặt nền móng để Apple mở rộng dòng sản phẩm của mình trong những năm sau đó. Đó chính là nền tảng giúp Apple vươn lên trở thành công ty trị giá hàng nghìn tỉ USD vào năm 2026.

Nguồn: Tôi tổng hợp từ internet và video của 10pCEO.

2. Nhà nước Việt Nam tinh gọn - vươn mình trong kỷ nguyên mới

Xét trong góc độ vĩ mô, Việt Nam vào những năm 2025 đã tiến hành tinh gọn bộ máy. Đây cũng là một ví dụ tốt để chúng ta nghiên cứu. Từ các nguồn chính thống báo đài nhà nước, tôi có tổng hợp lại. Thân mời anh chị em cùng đọc:

Trước năm 2024, bộ máy quản trị quốc gia được đánh giá là cồng kềnh, cả nước có 63 tỉnh, thành phố, 696 đơn vị hành chính cấp huyện, 10.035 đơn vị hành chính cấp xã. Số lượng cán bộ viên chức trong cơ quan ngang bộ, địa phương là khoảng 570.000 người. Theo số liệu từ Bộ Tài chính, chi cho bộ máy hành chính chiếm khoảng 70% tổng ngân sách chi tiêu thường xuyên của Nhà nước (trong khi con số này ở nhiều nước chỉ khoảng 48-50%), do đó không đủ nguồn lực để đầu tư phát triển. (Theo khảo sát của cá nhân tôi tại các công ty tư nhân, quỹ lương trung bình thường chiếm nhỏ hơn 30% doanh thu).

Nhận thấy cần phải nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước, đáp ứng yêu cầu phát triển trong thời kỳ mới, tạo nền tảng đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mạnh mẽ, hiện thực hóa khát vọng phồn vinh, hùng cường của dân tộc Việt Nam, Ban chấp hành Trung ương đã ban hành nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25-10-2017. Từ đó, quá trình tinh gọn đã bắt đầu diễn ra. Đỉnh điểm nhất, vào năm 2025, nhà nước đã tiến hành cải cách hàng loạt với mức độ quyết liệt cao. Toàn bộ quá trình này có thể tóm gọn bằng cụm từ "sắp xếp lại giang sơn".

Các hành động của quá trình tái cơ cấu theo hướng tinh gọn của nhà nước bao gồm:
- Sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả.
- Tổ chức bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính các cấp và xây dựng mô hình chính quyền địa phương mới - mô hình chính quyền 3 cấp (Trung ương - Tỉnh (thành phố) - Phường xã).
- Tinh gọn bộ máy hành chính các cấp được ; giảm bớt tầng nấc trung gian; chức năng, nhiệm vụ, hoản thiện thẩm quyền của các cơ quan; đẩy mạnh cơ chế phân cấp, phân quyền.
- Thay đổi căn bản vai trò của chính quyền cấp xã. Nếu trước đây cấp xã chủ yếu thực hiện các nhiệm vụ quản lý hành chính cơ sở thì nay đã trực tiếp đảm nhận khối lượng lớn nhiệm vụ quản lý nhà nước, cung ứng dịch vụ công và giải quyết thủ tục hành chính.
- Hệ thống cơ quan chuyên môn thuộc UBND các cấp cũng được sắp xếp lại. Cùng với sắp xếp tổ chức, việc bố trí, cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, công chức cũng được triển khai nhằm bảo đảm bộ máy mới hoạt động liên tục, không làm gián đoạn việc phục vụ người dân và doanh nghiệp.
- Chính phủ đã chỉ đạo quyết liệt cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh.
- Ở Trung ương, cơ cấu tổ chức Chính phủ được sắp xếp theo hướng giảm số cơ quan thuộc Chính phủ giảm. Các tổ chức bên trong bộ, cơ quan ngang bộ được rà soát, giảm mạnh số lượng cục, vụ, chi cục và tổ chức tương đương; đồng thời chấm dứt mô hình tổng cục.
- Hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập tiếp tục được cơ cấu lại theo hướng giảm bớt.
- Cùng với cải cách thủ tục, chính quyền mới tiến hành chuyển đổi số. Nhiều địa phương đã triển khai các mô hình sáng tạo như Hà Nội với mô hình giao ban “04 trục” Đảng - HĐND - UBND - MTTQ, “Chi bộ số”, “Đảng bộ số”; Đồng Nai với mô hình “Tổ lưu động” giải quyết thủ tục hành chính; TPHCM với “Trạm công dân số”, kiosk thông minh, robot hỗ trợ hướng dẫn người dân...
Tóm gọn đây là quá trình tái cấu trúc sâu rộng phương thức quản trị quốc gia; phân định rõ hơn chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền; tối ưu hóa việc phân bổ nguồn lực và tổ chức thực thi quyền lực nhà nước từ Trung ương đến cơ sở.

Kết quả đạt được đến giữa năm 2026:
- Tính đến ngày 12-6-2025, Việt Nam có 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh gồm 28 tỉnh, 6 thành phố; 3.321 đơn vị hành chính cấp xã gồm 2.621 xã, 687 phường và 13 đặc khu; đồng thời kết thúc hoạt động của 696 cấp huyện.
- Chính phủ nhiệm kỳ 2021 - 2026 sau khi tinh gọn bộ máy hiện còn 14 bộ, 03 cơ quan ngang bộ và 05 cơ quan thuộc Chính phủ (giảm 05 đầu mối so với đầu nhiệm kỳ); giảm 13/13 tổng cục và tương đương; giảm 519 cục và tổ chức tương đương (giảm 77,6%); giảm 219 vụ và tương đương (giảm 54,1%); giảm 3.303 chi cục và tương đương (giảm 91,7%); giảm 203 đơn vị sự nghiệp công lập.
- Về sắp xếp các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh, tính đến ngày 30-3-2025, các địa phương giảm 343 cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh (giảm 29,1%). Hệ thống cơ quan chuyên môn thuộc UBND các cấp cũng được sắp xếp lại với 467 cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh và 10.066 phòng chuyên môn thuộc UBND cấp xã.
- Cùng với sắp xếp cơ quan hành chính, hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập tiếp tục được cơ cấu lại. Đến tháng 9/2025, cả nước còn 42.989 đơn vị, giảm 5.453 đơn vị so với năm 2021, tương đương giảm 11,26%.
- Tính đến ngày 8/6/2026, tổng số cán bộ, công chức có mặt tại các bộ, cơ quan ngang bộ là hơn 93.000 người; tại các địa phương là hơn 215.000 người. Năm 2025, cả nước đã thực hiện giải quyết chế độ, chính sách cho 209.598 người nghỉ việc do sắp xếp tổ chức bộ máy và tinh giản biên chế.
- Từ tháng 4/2026 đến nay, đã cắt giảm, đơn giản hóa 3.466 thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh; qua đó giảm 53% thời gian, 54,6% chi phí tuân thủ, tiết kiệm khoảng 23 nghìn tỷ đồng mỗi năm cho xã hội.
- Theo Bộ Nội vụ, sau khi tinh gọn bộ máy Chính phủ, hiệu suất giải quyết thủ tục hành chính tăng 30%; sau khi sáp nhập các cơ quan có chức năng tương đồng, số lượng cơ quan quản lý hành chính ở các tỉnh đã giảm tới 20-30%, giúp giảm biên chế và chi phí hoạt động, đồng thời tăng hiệu quả công việc.
- Về cơ bản, các chuyên gia kinh tế ước tính, việc sáp nhập, tinh gọn tổ chức bộ máy sẽ giúp tiết kiệm khoảng 262.500 tỷ đồng mỗi năm, chiếm khoảng 3,8% GDP cả nước. Với nguồn tiết kiệm từ cải cách hành chính, Việt Nam có thể tăng từ 14,2% ngân sách quốc gia cho giáo dục lên 18-20%, tăng từ 3,7% GDP chi y tế công lên 5,5-6% GDP, mở rộng diện bao phủ bảo hiểm y tế từ 91% lên 98-99%, đồng thời giảm gánh nặng chi trực tiếp từ túi người dân.

Nguồn: Tôi tổng hợp từ 2 bài báo:
- Sơ kết 1 năm vận hành chính quyền 3 cấp: Đo ‘chất lượng’ bộ máy sau sắp xếp - tác giả Thu Giang - ngày 29/06/2026 trên báo baochinhphu.vn
- Cách mạng tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị ở nước ta hiện nay - tác giả TS TRẦN THỊ NGÂN HÀ - Học viện Chính trị khu vực II - ngày 08/07/2025 trên Tạp trí điện tử Lý luận chính trị.

Nguyễn Hùng Cường