Hôm trước, đang chuẩn tiếp tục chia sẻ về cách làm MTCV trong lớp lương 3P thì có anh học viên là CEO hỏi tôi: “Thầy Cường ơi! Mình lập công đoàn như nào thế?”. Thấy vậy tôi liền trả lời: “Sếp thích đeo vòng kim cô giống Tôn Ngộ Không à?” O.0 Không biết bạn có ngạc nhiên? Anh bạn tôi cũng ngạc nhiên như nhiều người. Vì thế, tôi biên bài này để phân tích ưu hược điểm của việc thành lập công đoàn tại công ty.

A. Trước tiên chúng ta cùng tìm hiểu bối cảnh nguyên nhân dẫn tới câu hỏi này. Thực ra tôi cũng thấy hiếm CEO nào nghĩ về việc lập công đoàn trong công ty. Do đợt này có cái nghị định 105/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Công đoàn về tài chính công đoàn được ban hành ngày 31/3/2026, hiệu lực từ 16/5/2026. Vì thế các bên đào tạo tư vấn kế toán và nhân sự (nhất là kế toán) liền lấy cớ đó để truyền thông.

Dần dần, thông điệp bị người ta hiểu lầm là phải lập công đoàn, rồi phải đóng kinh phí công đoàn từ bây giờ. Cùng hòa với làn sóng nhà nước đang siết việc tuân thủ luật, cộng đồng bắt đầu sốt ruột thi nhau hỏi. Anh bạn CEO của tôi chắc cũng bị tâm lý "bỏ lỡ" đó nên cũng tìm hiểu và hỏi tôi.

Vui lòng xem bản đầy đủ nghị định ở dưới cùng!

Nhưng thực ra các việc đóng kinh phí công đoàn nó đã có quy định từ xa xưa. Bạn không biết không phải vì nó không có quy định, sự việc nóng là nguyên nhân ở trên.

Đây là 2 bài tôi đã viết về công đoàn (từ khá lâu):
- (2016) Có phải đóng kinh phí công đoàn tại Văn phòng Đại diện với 1 nhân viên ?
- (2021) Em ơi, đóng kinh phí công đoàn chưa?

B. Sau khi xác định bối cảnh, chúng ta bước và phân tích ưu nhược điểm:
1. Ưu điểm:
- Kinh Phí công đoàn: Bắt bộc, thuộc trách nhiệp của NSDLD 2% * Tổng lương BHXH của NLD. Nếu có công đoàn tại công ty thì đóng 100% số tiền lên Liên đoàn lao động và được nhận hoàn lại 75% sau 24h theo hệ thống vào tài khoản công đoàn công ty. Ngân sách này được chủ động chi và cuối năm làm báo cáo.

Nếu công ty không có công đoàn thì ko được hoàn. Các đơn vị không có tổ chức CĐ thì cần làm đề nghị để được hoàn lại theo các bước:
+ Doanh nghiệp ban hành "Quy định về quy chế chi tiêu công đoàn tại đơn vị chưa có CDCS". Nó sẽ quy định các khoản được chi từ công đoàn + mức chi tương ứng như Lễ, Tết, ốm đau, tết thiếu nhi, trung thu, sinh nhật... (File này các bạn lên xin ở LĐLĐ tỉnh /thành phố)
+ Lập phiếu chi + Danh sách các khoản chi cho người lao động theo quy chế chi tiêu. Lưu ý: Danh sách nhận tiền phải có chữ ký của NLĐ. Số chi cân đối ở mức 75% số tiền công ty đã nộp.
+ Liên đoàn lao động sẽ căn cứ vào hồ sơ chi của DN để trả lại theo số đề nghị.

- Đoàn phí: Cái này chỉ cần quan tâm khi có CDCS, từ năm 2025 đã giảm từ 1% còn 0,5% * Lương BHXH, và chỉ trích từ NLD tham gia tự nguyện CDCS (Công đoàn cơ sở). Và khoản này không phải hoàn, mà khi DN trích lương từ NLD, thì Tài khoản Công đoàn cơ sở giữ lại 70% (công ty chuyển khoản vào tâì khoản công đoàn công ty) và nộp 30% còn lại lên Liên Đoàn Lao Động (công ty chuyển khoản vào tài khoản liên đoàn lao động).

Tóm lại là: Người lao động chỉ tốn 0,5% đoàn phí thôi mà nhận về khá nhiều phúc lợi từ công đoàn cơ sở và trên công đoàn phường. Nào là thiên tai, quà tết, chợ tết, hội thao, hỗ trợ xây nhà phúc lợi,khen thưởng con em học tốt... Còn công ty có vẻ như tận dụng được lại gần như 2% số tiền đó.

- Một điểm nữa, công đoàn nhiều khi là kênh thu thập thông tin, truyền thông, giáo dục người lao động tuân thủ các quy định của pháp luật, làm cân bằng xung đột giữa người sử dụng lao động và người lao động. Vì thực tế có nhiều khi, người lao động không hiểu biết, bị xúi giục gây ra ảnh hưởng tới doanh nghiệp. Nếu làm HR trong đơn vị sản xuất, bạn sẽ thấy rõ điểm này. (Kinh nghiệm làm nhân sự (HR) tại nhà máy sản xuất: "Một vấn đề nan giải đi cùng với công nhân đó là đình công. Đã làm nhà máy thì phải tính đến vấn đề này. Theo các kinh nghiệm được chia sẻ thì bản thân người công nhân họ sẽ không làm thế nhưng do đặc tính ở trên, nên khi có người kích động họ sẽ theo tâm lý đám đông để hành động.")

2. Nhược điểm: Tôi có thể tóm tắt nhược điểm bằng nhận định: Nó giống cái vòng kim cô đó bạn. Khi nào không nghe lời, sẽ có người tụng kinh cho bạn đau đầu chơi.
- Không dễ dàng gì để cho các thành viên Ban chấp hành công đoàn nghỉ việc. Ví dụ xem tại bài: "ông Phạm Bá T là Ủy viên Ban Chấp hành Công đoàn Công ty TNHH I Việt Nam cho đến năm 2022. Như vậy, theo quy định tại khoản 7 Điều 192 của Bộ luật lao động năm 2012 thì việc kỷ luật sa thải đối với ông T phải được thỏa thuận bằng văn bản với Ban Chấp hành Công đoàn cơ sở, nhưng Công ty không thực hiện việc này, không có văn bản thỏa thuận với công đoàn cơ sở, là trái quy định pháp luật." (Bản án tranh chấp về xử lý kỷ luật lao động theo hình thức sa thải).
- Phải đẻ thêm 1 văn bản luật (thỏa ước lao động tập thể) với các điều khoản nếu không cẩn thận sẽ bị kiện cáo. Ví dụ cụ thể: "Trong đơn khởi kiện, Ban Chấp hành Công đoàn cơ sở Công ty TNHH Tenma (HCM) Việt Nam đề nghị Toà xem xét giải quyết, buộc Công ty TNHH Tenma (HCM) Việt Nam phải trả tiền thưởng Tết cho nhân viên ở mức ít nhất bằng 1 tháng lương theo đúng quy định tại Điều 10 của Thỏa ước lao động tập thể mà 2 bên đã ký kết." (Đừng ghi “ít nhất 1 tháng lương” trong hợp đồng, nội quy hay thoả ước)
- Một điểm nữa, khi thành lập công đoàn thì phải tuân thủ Luật công đoàn và các quy định có liên quan của Liên đoàn LĐ Việt Nam (thiên về bảo vệ quyền & lợi ích của NLĐ chứ ko phải của chủ DN), và còn tốn thêm tiền, tốn thêm thời gian + cắt cử nhân sự làm các hoạt động phong trào, hoạt động thi đua, công tác cộng đồng, công tác liên quan nghĩa vụ công đoàn....
- Bên cạnh đó, mục tiêu của Công đoàn là chăm lo bảo việc quyền lợi của NLĐ khi có vấn đề tranh chấp, tất nhiên Công Đoàn không chỉ nhắc nhở mà còn là bên "niệm chú vòng kim cô" doanh nghiệp.
- Điểm cuối, mấu chốt ở đây là anh bạn CEO của tôi và có thể nhiều chủ doanh nghiệp khác nghĩ rằng mình đang tận dụng được 2% đó (có thêm cái tiếng chăm lo cho nhân viên, từ đó giữa chân và gia tăng sự hài lòng cho họ). Nhưng khi đánh giá kĩ bản chất, số tiền 75% của 2% này của người lao động. NLĐ được hưởng gián tiếp qua Công Đoàn, nếu không có ai làm động tác hoàn 75% thì NLĐ không được hưởng. Còn công ty thì vẫn phải mất 2% đó. Cho nên cái tiếng mà các chủ DN tưởng là mình nhận được thực ra là của Công đoàn. Xét về mặt lý thuyết quản trị nhân sự, nhân viên ở lại doanh nghiệp không phải vì món 2% kia mà ở cả cục tổng thu nhập họ nhận được từ công ty. Quan trọng nữa là muốn sử dụng số tiền 75% kia cũng không cần thiết phải có công đoàn.

Đọc đến đây, nếu thấy phân tích trên có thiên hướng về nhược điểm thì tôi xác nhận đúng như bạn nghĩ. Việc phân tích này đứng trên góc độ của người chủ (vì anh bạn của tôi là CEO).

Tóm lại: Không bắt buộc phải lập công đoàn tại công ty.

Nguyễn Hùng Cường