Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) 2024 đánh dấu một bước ngoặt lớn trong việc mở rộng diện bao phủ, đặc biệt nhắm đến các nhóm nhân sự cấp cao, người quản lý không hưởng lương và lao động linh hoạt.
Dưới góc độ của một người làm Nhân sự (HR), việc nắm vững các quy định này không chỉ để tuân thủ pháp luật mà còn để tối ưu hóa chi phí hợp lý, phòng tránh rủi ro bị truy thu hay phạt chậm nộp.
Bài viết sẽ đi sâu vào 3 đối tượng được mở rộng trong luật BHXH mới nhất
1. Người quản lý không hưởng lương (HĐQT, HĐTV, Chủ DN)
Từ ngày 01/7/2025, theo Luật BHXH 2024, các chức danh quản lý doanh nghiệp như thành viên Hội đồng quản trị (HĐQT), Giám đốc, Kiểm soát viên... dù không hưởng tiền lương vẫn chính thức bị đưa vào diện tham gia BHXH bắt buộc. Tuy nhiên, khi áp dụng vào thực tế, HR sẽ gặp phải những tình huống về thời gian làm việc đứt quãng.
Tình huống thực tế (Từ HR Hoàng Hiền): "Thành viên HĐQT bên em không hưởng lương, đang định cư tại Mỹ. Tháng 6/2026 mới về Việt Nam và chỉ làm việc từ tháng 6 đến tháng 12/2026. Tháng 1/2027 lại phải về Mỹ theo quy định của thẻ xanh. Vậy tháng 6/2026 công ty mới bắt đầu đóng BHXH thì có vi phạm không? Sau 6 tháng họ nghỉ thì báo giảm BHXH thế nào?"
Vậy thì từ góc nhìn nghiệp vụ thì chị Hiền có vi phạm khi tháng 6/2026 mới đóng không?
Theo điểm n khoản 1 Điều 2 Luật BHXH 2024:
“Đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc và bảo hiểm xã hội tự nguyện
1. Người lao động là công dân Việt Nam thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc bao gồm:
n) Người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn nhà nước, người đại diện phần vốn của doanh nghiệp theo quy định của pháp luật; thành viên Hội đồng quản trị, Tổng giám đốc, Giám đốc, thành viên Ban kiểm soát hoặc kiểm soát viên và các chức danh quản lý khác được bầu của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã theo quy định của Luật Hợp tác xã không hưởng tiền lương.”
Vậy theo quy định, Pháp luật không có bất kỳ điều khoản nào quy định rằng thành viên HĐQT không hưởng lương phải "thực tế có mặt tại Việt Nam" hay "bắt đầu thực tế làm việc tại đơn vị" thì mới phát sinh nghĩa vụ đóng BHXH.
Về thời hạn khai báo
Theo khoản 1 và khoản 2 Điều 28 Luật BHXH 2024, hồ sơ đăng ký tham gia BHXH bắt buộc phải được nộp trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày người đó thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.
“Điều 28. Đăng ký tham gia bảo hiểm xã hội và cấp sổ bảo hiểm xã hội
1. Người sử dụng lao động có trách nhiệm kê khai và nộp hồ sơ tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc của người lao động theo quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều 27 của Luật này cho cơ quan bảo hiểm xã hội trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày người lao động thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, trừ trường hợp quy định tại khoản 2 Điều này.
2. Đối tượng quy định tại điểm m và điểm n khoản 1 Điều 2 của Luật này nếu tự nộp thì nộp hồ sơ là tờ khai quy định tại điểm b khoản 1 Điều 27 của Luật này cho cơ quan bảo hiểm xã hội trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.”
Như vậy, Luật BHXH 2024 có hiệu lực từ ngày 01/7/2025. Nếu thành viên HĐQT này là công dân Việt Nam và đang đương nhiệm chức danh, họ thuộc diện bắt buộc đóng BHXH ngay từ thời điểm 01/7/2025 (hoặc ngay tại thời điểm được bầu/bổ nhiệm nếu sau ngày này).
2. Nhân sự Part-time
Lao động Part-time (làm việc không trọn thời gian) từng là "vùng xám" trong việc trích nộp BHXH. Luật mới đã định lượng hóa các điều kiện để buộc nhóm này tham gia hệ thống an sinh.
Điều kiện kích hoạt nghĩa vụ đóng BHXH
Người làm việc không trọn thời gian theo thỏa thuận hợp đồng lao động sẽ phải đóng BHXH bắt buộc nếu đáp ứng đồng thời 2 điều kiện:
• Hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên.
• Tiền lương trong tháng bằng hoặc cao hơn mức lương tham chiếu làm căn cứ đóng BHXH thấp nhất.
Công thức quy đổi lương Part-time
HR không thể tự ước lượng mà phải tuân thủ công thức tính lương tháng làm căn cứ đóng:
• Theo giờ: Tiền lương tháng = Tiền lương giờ x Tổng số giờ làm việc trong tháng.
• Theo ngày: Tiền lương tháng = Tiền lương ngày x Tổng số ngày làm việc trong tháng.
• Tỷ lệ trích nộp: Tổng cộng 32% (Người sử dụng lao động chịu 21,5%; Người lao động chịu 10,5%). Đóng theo phương thức hằng tháng.
Bẫy "Truy thu" và cơ chế "Báo giảm" 14 ngày
Trong Công văn số 351/BHXH- QLT có hướng dẫn rất rõ về: NLĐ không hưởng lương từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng thì không đóng BHXH, nhưng nếu trong tháng đầu tiên đi làm mà nghỉ ốm đau từ 14 ngày trở lên thì tháng đó vẫn bắt buộc phải đóng.
Mời bạn có thể đọc thêm bài viết về HĐLĐ không trọn thời gian ở link sau: https://blognhansu.net.vn/2026/05/05/hop-dong-lao-dong-khong-tron-thoi-gian-co-dong-bhxh-khong/
3. Biến số quốc tịch và các lưu ý về Thẻ tạm trú/Thẻ xanh
Chuyên gia nước ngoài, nhân sự cấp cao (Expat) là nhóm có biến số phức tạp nhất vì nghĩa vụ BHXH của họ gắn chặt với tính hợp lệ của giấy tờ xuất nhập cảnh (Thẻ tạm trú/Visa).
Nghĩa vụ BHXH của người nước ngoài Người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam theo hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 12 tháng trở lên phải tham gia BHXH bắt buộc. Tuy nhiên, Luật loại trừ nghĩa vụ đóng đối với:
• Người di chuyển trong nội bộ doanh nghiệp.
• Người đã đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định của Bộ luật Lao động Việt Nam tại thời điểm giao kết hợp đồng.
Ma trận Visa và Thẻ tạm trú (TRC) Để làm việc và đóng BHXH hợp pháp, nhân sự nước ngoài cần có Visa hoặc Thẻ tạm trú (được ví như "Thẻ xanh" tại Việt Nam) tương ứng với mục đích lưu trú. Một số loại phổ biến gồm:
• Nhóm Nhà đầu tư (ĐT1 đến ĐT4): Dành cho nhà đầu tư rót vốn vào Việt Nam. Thời hạn thẻ tạm trú rất dài, ký hiệu ĐT1 (vốn trên 100 tỷ đồng) có thể lên đến 10 năm. ĐT2 (vốn 50 - dưới 100 tỷ) lên đến 5 năm.
• Nhóm Lao động (LĐ1, LĐ2): LĐ1 dành cho người được miễn Giấy phép lao động (GPLĐ); LĐ2 dành cho người phải có GPLĐ. Thẻ tạm trú cho nhóm này có thời hạn tối đa 02 năm.
• Nhóm Doanh nghiệp (DN1, DN2): Cấp cho người vào làm việc với doanh nghiệp hoặc vào để chào bán dịch vụ, thành lập hiện diện thương mại.
Chú ý: Hợp đồng lao động của người nước ngoài không được vượt quá thời hạn của Giấy phép lao động. Đồng thời, thời hạn của Thẻ tạm trú được cấp phải ngắn hơn thời hạn còn lại của hộ chiếu ít nhất 30 ngày. Nếu GPLĐ hoặc TRC hết hạn mà không được gia hạn, hợp đồng lao động sẽ đương nhiên chấm dứt, kéo theo việc HR phải thực hiện báo giảm BHXH ngay .
Tóm lại: với sự thay đổi của Luật BHXH 2024, bộ phận HR cần chủ động rà soát lại toàn bộ hồ sơ nhân sự đặc thù để tránh các rủi ro truy thu và phạt vi phạm. Điểm cốt lõi là người quản lý có quốc tịch Việt Nam dù không hưởng lương và lao động part-time có hợp đồng từ đủ 01 tháng với mức lương từ mức tham chiếu trở lên đều đã thuộc diện bắt buộc trích nộp.
