Mới đây, trên diễn đàn nhân sự, có một câu hỏi tình huống rất thực tế được đặt ra như sau:

"Các a/c cho em hỏi về Quy định mới về luật BHXH áp dụng từ 1/7/2026 này ạ. Điểm thay đổi từ 01/7/2026 là: Mức lương cơ sở (mức tham chiếu) tăng lên 2.530.000 đồng/tháng. Do đó, mức trần tiền lương đóng BHXH tăng từ 46.800.000 đồng lên 50.600.000 đồng/tháng (20 lần mức tham chiếu). Mức lương cơ sở tăng lên như vậy, theo như em tìm hiểu, mức lương đóng BHXH vùng 1 thấp nhất vẫn là 5.310.000đ không ảnh hưởng đúng ko ạ? Và mức tăng 2.530.000đ được hiểu ntn ạ? Cám ơn anh chị đã tư vấn ạ!"

Tình huống trên phản ánh một sự nhầm lẫn khá phổ biến của nhiều bạn HR: Chưa phân biệt rõ chức năng của "Mức lương tối thiểu vùng" và "Mức tham chiếu" (trước đây gọi là Mức lương cơ sở).

Để giải đáp cho câu hỏi này: Việc bạn HR hiểu mức đóng BHXH vùng 1 thấp nhất (hiện tại là 5.310.000 đồng) không bị ảnh hưởng là hoàn toàn chính xác. Bởi lẽ, Mức lương tối thiểu vùng là mức sàn bắt buộc để trả lương và đóng BHXH cho người lao động làm việc bình thường. Trong khi đó, Mức tham chiếu (2.530.000 đồng/tháng) lại đóng vai trò là cơ sở để xác định Mức trần (mức đóng tối đa) và tính toán các khoản Trợ cấp an sinh xã hội. Kể từ khi Luật Bảo hiểm xã hội 2024 có hiệu lực, thuật ngữ "Mức tham chiếu" được dùng thay thế cho "Mức lương cơ sở" trong khu vực doanh nghiệp, giúp các chế độ BHXH không còn bị ràng buộc trực tiếp bởi tiến độ cải cách tiền lương của khu vực công.

Vậy cụ thể mức tăng 2.530.000 đồng/tháng này được hiểu như thế nào và sẽ làm thay đổi những gì? Dưới đây là chi tiết các hạng mục sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp.

1. Thay đổi về mức trần đóng Bảo hiểm xã hội (BHXH) và Bảo hiểm y tế (BHYT)

Theo quy định, tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc tối đa được giới hạn bằng 20 lần mức tham chiếu

Tác động: Khi mức tham chiếu tăng lên 2.530.000 đồng, mức trần đóng BHXH, BHYT sẽ tăng từ 46.800.000 đồng lên 50.600.000 đồng/tháng. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến số tiền trích nộp hằng tháng của những người lao động có thu nhập cao và chi phí nhân sự của doanh nghiệp.

Điều 31. Căn cứ đóng bảo hiểm xã hội

đ) Tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc thấp nhất bằng mức tham chiếu và cao nhất bằng 20 lần mức tham chiếu tại thời điểm đóng.

2. Thay đổi về các khoản trợ cấp Bảo hiểm xã hội

Sự thay đổi của mức tham chiếu sẽ trực tiếp làm tăng số tiền chi trả của các loại trợ cấp BHXH sau đây:

• Trợ cấp thai sản một lần: Mức trợ cấp bằng 02 lần mức tham chiếu cho mỗi con tại tháng lao động nữ sinh con hoặc nhận nuôi con nuôi.
• Trợ cấp dưỡng sức, phục hồi sức khỏe: Mức hưởng cho mỗi ngày nghỉ dưỡng sức sau ốm đau hoặc sau thai sản đều bằng 30% mức tham chiếu.
• Trợ cấp Tai nạn lao động, Bệnh nghề nghiệp (TNLĐ, BNN):
  • Trợ cấp một lần: Người bị suy giảm 5% khả năng lao động hưởng 05 lần mức tham chiếu, sau đó cứ suy giảm thêm 1% thì hưởng thêm 0,5 lần mức tham chiếu.
  • Trợ cấp hằng tháng: Người bị suy giảm 31% khả năng lao động hưởng 30% mức tham chiếu, sau đó cứ tăng 1% thì hưởng thêm 1% mức tham chiếu.
  • Trợ cấp phục vụ: Dành cho người suy giảm từ 81% trở lên bị liệt, mù, tâm thần... mức trợ cấp bằng 100% mức tham chiếu/tháng,.
• Chế độ tử tuất:
  • Trợ cấp chết do TNLĐ, BNN: Thân nhân nhận một lần bằng 36 lần mức tham chiếu.
  • Trợ cấp mai táng phí: Bằng 10 lần mức tham chiếu tại tháng người lao động qua đời.
  • Trợ cấp tuất hằng tháng: Bằng 50% mức tham chiếu cho mỗi thân nhân; trường hợp thân nhân không có người trực tiếp nuôi dưỡng thì mức trợ cấp bằng 70% mức tham chiếu.

3. Thay đổi về nghĩa vụ tài chính đối với Công đoàn

• Trần đóng Đoàn phí Công đoàn: Mức đóng tối đa bị "chặn trần" không vượt quá 10% mức tham chiếu.
• Trần đóng Kinh phí Công đoàn: Doanh nghiệp đóng 2% trên quỹ tiền lương đóng BHXH và theo trần lương BHXH bị giới hạn ở 20 lần mức tham chiếu.

4. Thay đổi về Bảo hiểm y tế hộ gia đình và Y tế dân sự

• Mức đóng BHYT hộ gia đình: Được tính giảm dần dựa trên mức tham chiếu theo thứ tự số lượng thành viên trong gia đình. Người thứ nhất đóng 4,5% mức tham chiếu; người thứ hai, ba, tư, năm trở đi đóng lần lượt bằng 70%, 60%, 50% và 40% mức của người thứ nhất. Việc tăng mức tham chiếu sẽ kéo theo chi phí mua BHYT hộ gia đình tăng lên.
• Ngưỡng thanh toán 100% chi phí BHYT: Người bệnh được quỹ BHYT chi trả 100% chi phí khám chữa bệnh (miễn khoản đồng chi trả 20%) nếu chi phí cho một lần khám đúng tuyến thấp hơn 15% mức tham chiếu.

5. Thay đổi về mức đóng BHXH tối thiểu (mức sàn) đối với các nhóm đối tượng đặc thù

Bên cạnh việc làm thay đổi "mức trần", Luật Bảo hiểm xã hội 2024 cũng quy định tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc thấp nhất bằng chính mức tham chiếu. Khi mức tham chiếu tăng lên 2.530.000 đồng/tháng, căn cứ đóng tối thiểu của các nhóm đối tượng sau sẽ thay đổi:

• Nhóm được quyền lựa chọn mức đóng: Người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng; Vợ hoặc chồng không hưởng lương từ ngân sách nhà nước đi công tác nhiệm kỳ cùng thành viên cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài; Chủ hộ kinh doanh; Người quản lý doanh nghiệp/hợp tác xã không hưởng lương. Các đối tượng này được tự chọn tiền lương làm căn cứ đóng BHXH, nhưng thấp nhất phải bằng mức tham chiếu (tức là không được chọn mức dưới 2.530.000 đồng/tháng)
• Người làm việc không trọn thời gian (Part-time): Nhóm này sẽ thuộc đối tượng phải tham gia BHXH bắt buộc khi có tiền lương trong tháng bằng hoặc cao hơn tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc thấp nhất (chính là mức tham chiếu 2.530.000 đồng/tháng)
• Người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, thôn, tổ dân phố: Tiền lương làm căn cứ đóng BHXH là mức phụ cấp hằng tháng. Tuy nhiên, nếu mức phụ cấp này thấp hơn mức tham chiếu, thì tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc sẽ được tính bằng chính mức tham chiếu (2.530.000 đồng/tháng)

Việc điều chỉnh mức tham chiếu (căn cứ trên mức tăng của chỉ số giá tiêu dùng, tăng trưởng kinh tế và khả năng của quỹ BHXH) đóng vai trò rất quan trọng, không chỉ giúp nâng trần đóng góp của người có thu nhập cao mà còn trực tiếp kéo theo sự gia tăng quyền lợi an sinh xã hội cho toàn bộ người lao động.

Với tình huống đã nêu, HR cần nắm vững bản chất: "Mức lương tối thiểu vùng" quy định mức thấp nhất để trả lương và đóng bảo hiểm, trong khi "Mức tham chiếu" quy định mức tối đa và là hệ số nhân để tính các quyền lợi trợ cấp. Doanh nghiệp cần chủ động cập nhật sự thay đổi này để vừa tính toán đúng trần trích nộp nghĩa vụ, vừa tư vấn và bảo đảm đầy đủ các quyền lợi hợp pháp cho người lao động của mình.