Tôi vừa thấy có một công ty nọ. Sếp ở đó rất hay. Anh ý mới đi học được một cách quản trị. Cụ thể, anh hay yêu cầu nhân viên phải tự ra những điều quan trọng và đưa ra những mục tiêu "hướng tới mặt trăng - moon shoot". Cứ khi nào nhân viên đặt mục tiêu, sếp thường kéo cho cao chót vót. Tại anh sếp nghe chuyên gia trong lớp học nói rằng bảng kết quả mục tiêu của nhân viên phải đỏ thì mới tốt, chứ xanh là mục tiêu dễ dãi. Thế là, cái bảng mục tiêu xanh đỏ của nhân viên có màu xanh thì ít mà đỏ chết chóc thì nhiều. Đã thế sếp lại còn họp kiểm tra tiến độ liên tục, làm nhân viên chạy thở không ra hơi.

Bên cạnh đó, sếp còn rất hay khuyến khích nhân viên khởi nghiệp nội bộ. Tức là nhân viên có thể tự đề xuất biến công việc của cá nhân hoặc bộ phận thành 1 dịch vụ. Sếp sẽ tham gia góp vốn như là 1 cổ đông. Nhân viên sẽ bán dịch vụ của mình cho các bộ phận, cá nhân phòng ban khác trong nội bộ công ty hoặc tập đoàn. Sau dần dần, nhân viên đó có thể cung cấp dịch vụ cho bên ngoài nếu có thể.

Nhìn vào cách quản trị, tôi lờ mờ đoán là sếp đang quản trị dựa trên cơ sở động lực bên trong (tự chủ, tự trị và tự đích) - "Động lực chèo lái hành vi" của Daniel H.Pink. Suy rộng ra, tôi tin hẳn anh sếp trong tình huống cũng giống một số anh chị em CEO từng hỏi tôi câu: "Cường có cách nào để nhân viên tự chủ làm việc mà không cần phải chỉ đạo không?", mong muốn nhân viên chủ động 100%.

Ai mà chả ham như vậy, bạn nhỉ! Liệu thực sự có mô hình doanh nghiệp nào giải quyết được bài toán này?

Để tìm câu trả lời, chúng ta bắt đầu "lùi 1 bước chân" nhìn vào cấu trúc xác định cách thức hoạt động (như phân bổ nhiệm vụ, phối hợp và giám sát) hướng tới việc đạt được các mục tiêu của các tổ chức (cơ cấu tổ chức). Sau khi so sánh, tổng hợp, bạn sẽ thấy cơ cấu tổ chức chia thành 2 nhóm lớn đối lập nhau: Mô hình cơ cấu quản lý phi tập trung (mô hình cơ cấu không chỉ huy, không lãnh đạo/ quản lý) vs Mô hình cơ cấu quản lý tập trung/ phân quyền (mô hình cơ cấu có chỉ huy, có lãnh đạo/ quản lý).

Khi tìm hiêu sâu về Mô hình cơ cấu quản lý phi tập trung, ta sẽ nhận ra đây chính là câu trả lời hoàn hảo cho mong muốn nhân viên chủ động 100%. Mô hình quản lý phi tập trung có thể coi là một mô hình lý tưởng của mọi doanh nghiệp hiện đại vì nó đề cao khả năng và năng lực của nhân viên trong công việc.

Định nghĩa: Cơ cấu quản lý phi tập trung là cấu trúc xác định cách thức hoạt động không chỉ huy (không ai quản lý ai, mọi người trong tổ chức là đối tác của nhau) hướng tới đạt được mục tiêu của tổ chức.

Ưu điểm: Quản lý phi tập trung hỗ trợ tự chủ triệt để. Mỗi nhân viên trong doanh nghiệp là một người “sếp” tự quản lý công việc của chính mình.

Nhược điểm:
- Không tuân thủ các chính sách thống nhất: Theo quản lý phi tập trung, doanh nghiệp khó có thể  tuân theo các chính sách thống nhất và quy trình chuẩn. Mỗi người quản lý sẽ làm việc và đóng khung chính sách theo tài năng của mình.
- Gánh nặng tài chính: Quản lý phi tập trung đòi hỏi việc sử dụng nhân viên được đào tạo để chấp nhận thẩm quyền, nó liên quan đến gánh nặng tài chính nhiều hơn và một doanh nghiệp nhỏ không thể đủ khả năng để bổ nhiệm các chuyên gia trong các lĩnh vực khác nhau
- Yêu cầu nhân viên có trình độ: Quản lý phi tập trung trở nên vô dụng khi không có nhân viên cấp dưới thiếu trình độ và năng lực, điều này sẽ gây tổn thất lớn cho tổng thể doanh nghiệp khi họ phạm sai lầm
- Xung đột: Quản lý phi tập trung gây áp lực nhiều hơn cho người đứng đầu bộ phận để nhận ra lợi nhuận bằng bất cứ giá nào. Thông thường trong việc đáp ứng các kế hoạch lợi nhuận mới của họ mang lại xung đột giữa các nhà quản lý.

Cơ cấu này có nhiều dạng:
- Holacratic Organizations:

- Flat Organizations:

Nguyễn Hùng Cường