Chủ đề liên quan đến hợp đồng trong mảng nhân sự và đóng BHXH là mối quan tâm của nhiều người và công ty. Một trong các chủ đề đó là: "Cách kí loại hợp đồng gì liên quan đến con người để không đóng BHXH 2026?". Trước đó, năm 2025 tôi đã từng viết 1 bài tương tự: "Loại hợp đồng nào tránh phải đóng BHXH (cộng tác viên, dịch vụ, tập nghề…)?". Trong bài tôi chốt:

1. Học nghề, tập nghề nếu có dạng hợp đồng:
+ Đào tạo nghề có trả lương: không phải đóng (nhưng tương lai có thể sẽ có)
+ Đào tạo nghề không trả lương: không phải đóng
2. Thử việc, nếu là hợp đồng Hợp đồng thử việc riêng: không phải đóng BHXH.
3. Hợp đồng CTV, nếu có dạng Hợp đồng dịch vụ: không đóng.
4. Hợp đồng lao động:
- NLĐ nghỉ không lương lương hơn 14 ngày thì không cần đóng BHXH.
- Hoặc nếu đã ký hợp đồng lao động chỗ khác và đóng BHXH ở đó thì hợp đồng 2 không phải đóng (nhưng vẫn phải đóng 1 số loại BH khác).
- Hoặc hợp đồng lao động có thời hạn <1 tháng: Không đóng

Giờ (10/2026), tình hình đã có chút thay đổi. Cụ thể:

- Đầu tháng 6, nhà nước ra quy chế phối hợp 3036 tăng cường kiểm tra liên ngành đối với đơn vị chậm đóng, trốn đóng BHXH tại Hà Nội. Mọi người hay gọi là quy chế 8 dấu, bao gồm: CÔNG AN THÀNH PHỐ - LIÊN ĐOÀN LAO ĐỘNG - SỞ NỘI VỤ THÀNH PHỐ - SỞ Y TẾ THÀNH PHỐ - THANH TRA THÀNH PHỐ - THUẾ THÀNH PHỐ - SỞ TÀI CHÍNH THÀNH PHỐ - BẢO HIỂM XÃ HỘI THÀNH PHỐ.

- Sau khi quy chế ra đời, các bên bắt đầu tiến hành thanh tra. Điểm đáng chú ý nhất là cơ quan BHXH cứ dựa vào hợp đồng liên quan đế con người (người lao động) là quy về hợp đồng lao động trọn hoặc không trọn thời gian. Và nếu BHXH thấy thu nhập của người lao động lớn hơn mức tham chiếu là yêu cầu đóng. Còn việc luật chồng luật nên BHXH chỉ quan tâm tới luật Bảo hiểm và luật Lao động.

- Tầm giữa tháng 8/2026 tôi nhận được thông tin từ anh chị em trong cộng đồng báo về: Ở Hà Nội thì BHXH bắt hợp đồng dịch vụ nhân sự là HDLD. Ở HCM thì viện kiểm sát đi đòi nợ BHXH.

- Đến tháng 9/2026, tôi đọc được thông tin BHXH (tại Hà Nội) đã phối hợp với viện kiểm sát để cho 1 doanh nghiệp ra tòa vì tội trốn đóng BHXH.

Từ các thông tin cập nhật ở trên, thiết nghĩ chúng ta nên điều chỉnh để cho phù hợp với các yêu cầu của cơ quan nhà nước:

Hỏi 1: Cho em 1 vđề nhờ anh tư vấn ạ. Cty em hiện tại muốn ký HĐ thời vụ với 1 bạn để bạn hỗ trợ làm hàng hóa từ 4h-8h sáng mỗi tuần 4 buổi và trả bạn 4tr/tháng net thì cái này có phải đóng BHXH hay tính thuế gì ko ạ. Vì bên em đặc thù làm dịch vụ hàng hóa tại các cảng bay nên cần thêm 1 bạn làm khung giờ này để hỗ trợ các bạn chính thức ko phải dậy sớm làm đỡ cực hơn ạ. Nếu muốn thuê bạn này về hỗ trợ thì nên ký HĐ nào thì hợp lý nhất ạ, vì công ty ko tuyển lâu dài mà chỉ vài tháng để làm tạm cho đợt hàng này thôi ạ

Hỏi 2: "Nguyễn Hùng Cường dạ anh cho em tham khảo mẫu hd dịch vụ và hợp đồng khoán để không đóng BHXH được không ạ. Bên em có vài bạn nhân viên làm phục vụ và bếp, không có tên trong danh sách lương hàng tháng, chỉ có biên bản nghiệm thu công việc, thì em nên xây dựng hợp đồng như thế nào ạ? Khi mà các bạn làm bao nhiêu giờ thì nhận bấy nhiêu tiền, có việc thì các bạn mới làm còn nếu không có thì thôi? Tuy nhiên lương của các bạn ấy vẫn cao hơn mức lương tham chiếu. Em cảm ơn anh ạ."

Trả lời: Ngày trc, 2 đầu bài ở trên (nhất là đầu bài 1) có mấy phương án dành cho các trường hợp cộng tác viên, khoán:
1. Kí hợp đồng lao động có thời hạn nhưng không trọn thời gian: Đóng BHXH trên mức cơ sở, đưa tên vào bảng lương.
2. Kí hợp đồng dịch vụ cung cấp dịch vụ phục vụ bếp hoặc dịch vụ đóng gói: Thuế TNCN 10%, không đưa tên vào bảng lương.
3. Nếu 3 tháng thì có thể làm hợp đồng tập nghề.
4. Cũng có thể kí hợp đồng lao động nhưng có số ngày nghỉ không lương >14 ngày để không đóng BHXH.

Tuy nhiên, với phương án kí hợp đồng dịch vụ (phương án 2 ở trên): Thuế sẽ so sánh số ng quyết toán thuế thu nhập cá nhân và số ng đóng BHXH. Nếu thấy lệch, thuế gửi thông tin cho cơ quan BHXH. Sau đó BHXH yêu cầu giải trình.

Trước đây, công ty giải trình: Đây là hợp đồng dịch vụ, không trả lương trên bảng lương, có nghiệm thu, tính thuế 10% >> hợp lý.

Xem thêm hướng dẫn và download tài liệu về hợp đồng dịch vụ tại bài: "Giấy tờ cần có khi làm hợp đồng dịch vụ, thuê khoán"

Nhưng giờ BHXH (như mình được biết ở Hà Nội, các cơ quan BHXH đang quy hết các loại hợp đồng nếu không phải: Thử việc, hợp đồng lao động trọn thời gian, hợp đồng học nghề thì sẽ là hợp đồng không trọn thời gian) không đồng ý và coi đó là hợp đồng lao động không trọn thời gian và yêu cầu đóng BHXH nếu có thu nhập >mức cơ sở.

Lúc này muốn đúng luật với các trường hợp kiểu cộng tác viên và không muốn đóng BHXH thì chỉ có rà soát và đổi thành các loại hợp đồng (từ 2025 trở đi):
- Học nghề 3 tháng, thuế tncn 10%.
- Thử việc 2 tháng.
- Hợp đồng lao động:
+ Hợp đồng lao động <1 tháng.
+ Hợp đồng lao động có 14 ngày nghỉ không lương.
+ Hợp đồng lao động cá nhân đại diện tổ đội (tạm gọi là gửi thu nhập. Cá nhân đại diện kí hợp đồng thì vẫn phải đóng BHXH).
+ Hợp đồng lao động không trọn thời gian có thực thu nhập nhỏ hơn < mức cơ sở
+ Hợp đồng lao động thứ 2. Nếu đã kí hợp đồng lao động chỗ khác và đóng BHXH ở đó thì hợp đồng 2 không phải đóng (nhưng vẫn phải đóng 1 số loại BH khác).
- Hợp đồng dịch vụ với hộ kinh doanh (Cá nhân đăng kí hộ kinh doanh rồi cung cấp dịch vụ. Xem thêm tại bài: "Cách lách giảm bớt chi phí đóng BHXH 2025").

Tôi sẽ cập nhật khi nhà nước có quy định cho trường hợp hợp đồng dịch vụ với cá nhân trong mảng lao động.

Nguyễn Hùng Cường
Xem bài có hình chi tiết tại comment!