Cách hỏi 1 chuyên gia nên thế nào?

Đã từ lâu rồi, tôi có viết 1 bài dùng để khuyên các bạn trẻ khi làm việc với sếp. Đó là bài: "Đừng hỏi: Sếp ơi, em nên làm thế nào?". Đại ý trong bài chia sẻ về việc nên tư duy và hỏi như thế nào cho được việc. Cụ thể: Chúng ta nên suy nghĩ trước cách giải quyết. Thử một vài cách. Sau đó, nếu không thành công thì bắt đầu hỏi (tham vấn). Khi hỏi thì cần đưa ra bối cảnh vấn đề và các hướng giải quyết hoặc suy nghĩ. Đó đơn giản vậy.

Dạo gần đây, tôi hay được anh chị em cộng đồng, học viên tin tưởng hỏi han về chuyên môn. Tuy nhiên tôi lại nhận thấy dường như cũng có nhiều người không biết cách hỏi chuyên gia. Cách tốt nhất để hỏi là nên hỏi như tôi viết ở trên. Tuy nhiên, tôi bổ sung thêm, sau khi đặt câu hỏi và bắt đầu trao đổi, chúng ta nên tránh cung cấp thừa thông tin. Chuyên gia hỏi tới đâu thì ta trả lời trực tiếp vào câu hỏi.

Ví dụ tồi:
[22/04/2026 15:58:33] Hỏi: @Nguyễn Hùng Cường : anh cho em hỏi phần hỗ trợ đi lại và hỗ trợ xăng xe trong bảng lương anh gửi tham khảo, thì phần phụ cấp đó có bị tính Thuế TNCN và tính vào đóng BHXH ko anh?
[22/04/2026 16:00:44] Nguyễn Hùng Cường: o.0 Mình đã gửi lớp tham khảo gì đâu nhỉ?
[22/04/2026 16:06:11] Hỏi: [Hình ảnh]
[22/04/2026 16:06:11] Hỏi: đây anh
[22/04/2026 16:10:28] Nguyễn Hùng Cường: Dạ chị nói giúp mình cụ thể hơn đi ạ! File này cùng public toàn cõi mạng từ lâu rồi!
[22/04/2026 16:11:23] Hỏi: em muốn hỏi là chi phí: hỗ trợ đi lại và hỗ trợ xăng xe có bị tính vào thu nhập chịu thuế ko í anh?

Thực ra câu hỏi tốt nên như này: Anh ơi! Em có xem file ... của anh gửi vào trong nhóm ... ngày ... Em thấy có sheet Bảng lương tham khảo với nội dung ... như trong ảnh. Như em tìm hiểu thì các nội dung đó có bị tính thuế TNCN và tính đóng BHXH. (Hoặc có thể nói: Em đã tìm hiểu nhưng thấy rối quá). Em muốn hỏi là chi phí: hỗ trợ đi lại và hỗ trợ xăng xe có bị tính vào thu nhập chịu thuế và BHXH không?

Đấy! Hỏi thế này là tôi biết người hỏi là ai và cần hỗ trợ đến mức nào. Như ở câu hỏi trên, thực ra trong cái file tôi gửi có sheet bên cạnh sheet Bảng lương chứa các nội dung đóng thuế và BHXH cùng chi tiết thông tư nghị định đi theo. Nhiều khi nếu đủ tò mò là bạn đã có câu trả lời rồi chứ không cần phải đi hỏi.

Gần đây, các công cụ AI được đưa vào thực tế để hỗ trợ mọi người trong rất nhiều công việc. Cũng nhiều bên hướng dẫn cách ra lệnh AI một cách hiệu quả. Tiện tay tôi lên google gõ chữ "cách sử dụng câu lệnh với Ai" và thế là được AI của google trả lời như này:

"Để sử dụng câu lệnh (prompt) với AI hiệu quả, hãy cung cấp ngữ cảnh rõ ràng, chi tiết, mục tiêu cụ thể, và giọng điệu mong muốn . Công thức cốt lõi là: Vai trò + Nhiệm vụ + Bối cảnh + Định dạng đầu ra . Ví dụ: "Với vai trò là chuyên gia marketing, hãy viết 5 tiêu đề quảng cáo thu hút cho sản phẩm [tên sản phẩm], giọng văn hài hước" .

1. Công thức Viết Câu Lệnh (Prompt) Hiệu Quả
- Xác định vai trò: Yêu cầu AI đóng vai một chuyên gia (VD: "Bạn là một nhà văn", "Bạn là kỹ sư phần mềm") .
- Mô tả chi tiết: Cung cấp thông tin cụ thể (chủ đề, độ dài, từ khóa cần bao gồm) .
- Xác định mục tiêu: Nêu rõ mong muốn nhận được (viết bài, tóm tắt, dịch, tạo mã) .
- Định dạng đầu ra: Yêu cầu định dạng cụ thể (danh sách gạch đầu dòng, bảng, đoạn văn, mã code) .
- Giọng điệu/Phong cách: Yêu cầu giọng điệu phù hợp (chuyên nghiệp, hài hước, thuyết phục) .

2. Mẹo Tối Ưu Hóa Câu Lệnh (Prompt Engineering)
- Chia nhỏ nhiệm vụ: Với các tác vụ phức tạp, hãy chia nhỏ thành từng bước, không yêu cầu tất cả trong một prompt .
- Thử nghiệm và tinh chỉnh: Nếu kết quả chưa tốt, hãy sửa câu lệnh, thêm thông tin và yêu cầu AI làm lại .
- Sử dụng ngôn ngữ tự nhiên: Trò chuyện với AI như người thật, rõ ràng và mạch lạc .
- Yêu cầu nhập vai: Giao vai trò giúp AI định hướng ngữ cảnh tốt hơn (ví dụ: "Hãy đóng vai là một giáo viên tiếng Anh...") .

3. Ví dụ về Câu Lệnh Tốt
- Chưa tối ưu: "Viết bài về cà phê."
- Tối ưu: "Viết một bài blog 500 từ về lợi ích sức khỏe của việc uống cà phê đen vào buổi sáng, giọng văn thân thiện, gạch đầu dòng các ý chính"

Hướng dẫn cách ra lệnh cho AI ở trên, tôi nghĩ cũng phù hợp để chúng ta hỏi chuyên gia (Vai trò + Nhiệm vụ + Bối cảnh + Định dạng đầu ra).

Nguyễn Hùng Cường