So sánh cơ cấu có chỉ huy và không chỉ huy

Việt Nam ngày nay, cùng với mở cửa kinh tế, việc tiếp cận tri thức quản trị của thế giới (đặc biệt làm phương Tây và Mỹ) cũng được thuận lợi. Chính vì thế, khi đọc nhiều sách, chúng ta sẽ thấy các sách về chủ đề quản trị nhân sự sẽ chia thành các trường phái (nhân trị hoặc pháp trị). Bên cạnh đó, nội dung của sách sẽ khá phù hợp với văn hóa dân tộc - nơi tác giả sinh ra và thuộc về. Các tác giả sống ở quốc gia có điểm khoảng cách quyền lực cao (theo nghiên cứu của Geert Hofstede - Nhà tâm lý học xã hội người Hà Lan) hay viết về cơ cấu da cam - có chỉ huy. Ngược lại, các tác giả ở xã hội có điểm khoảng cách quyền lực thấp thì nội dung thường có xu hướng khuyên các nhà quản trị đi theo hướng cơ cấu xanh ngọc - không chỉ huy.

Vậy sự khác nhau giữa cơ cấu có chỉ huy và không chỉ huy là gì?

1. Cơ cấu tổ chức xanh ngọc (phi tập trung, không chỉ huy):
- Văn hoá dân tộc phù hợp: Dân tộc có khoảng cách quyền lực thấp. Ví dụ như Mỹ. Ở Mỹ chiều văn hoá về khoảng cách quyền lực thấp (40 điểm). nên các nhà quản trị có xu hướng lựa chọn và khuyên người ta (thế giới) sử dụng mô hình cơ cấu xanh ngọc.
- Quan điểm QT: Nhân trị
- Xu hướng QT: Linh hoạt (Aglie)
- Thuyết tạo động lực: Hướng tới 3 tầng cao nhất của tháp nhu cầu (động lực 3.0): tự chủ, tự trị, tự đích.
- Mục đích: Vì xã hội.
- Công cụ quản trị:
+ Cơ cấu tổ chức phi tập trung
+ OKR (Objectives and Key Results - công cụ quản trị mục tiêu hoặc hiệu suất)
...
- Hướng tới trao quyền lớn (ủy quyền) cho cấp thấp nhất.
- Minh bạch và cho phép mọi người cùng tiếp cận thông tin.
- Ví dụ điển hình: Hợp tác xã hiện nay hoặc khoán 10.
- Ưu: Linh hoạt, tốc độ phát triển nhanh
- Nhược:
+ Cần người làm giỏi
+ Trả lương cao
+ Chính sách không thống nhất
+ Dễ xung đột
- Lĩnh vực phù hợp: Công việc khó lường trước, không có tiền lệ. Ví dụ các dự án mới.

2. Cơ cấu tổ chức da cam (tập trung phân quyền, có chỉ huy)
- Văn hoá dân tộc phù hợp: Dân tộc có khoảng cách quyền lực cao. Việt Nam chuộng cơ cấu có chỉ huy hơn vì điểm khoảng cách quyền lực lớn (70 điểm).
- Quan điểm QT: Pháp trị
- Xu hướng QT: Cân bằng
- Thuyết tạo động lực: Hướng tới 3 tầng thấp nhất của tháp nhu cầu (động lực 2.0): cây gậy, củ cà rốt.
- Mục đích: Vì lợi nhuận.
- Công cụ quản trị:
+ Cơ cấu tổ chức tập trung phân quyền
+ BSC (Balanced Scorecard - Thẻ điểm cân bằng - công cụ quản trị chiến lược và hiệu suất), KPI (Key Performance Indicators - chỉ số đo lường hiệu suất)
...
- Hướng tới phân quyền theo từng lớp.
- Bảo mật và giới hạn quyền tiếp cận thông tin cho từng vị trí.
- Ví dụ điển hình: Đa phần các công ty ở Việt Nam
- Ưu: Thống nhất, chắc chắn.
- Nhược:
+ Cồng kềnh
+ Yêu cầu quản lý có trình độ
+ Nhân viên có xu hướng thu động
+ Thay đổi chậm
- Lĩnh vực phù hợp: Công việc có tính chất lặp lại, có tiền lệ.

Nếu để ý vào cách sắp xếp ở trên, anh chị và các bạn sẽ thấy thứ tự lựa chọn. Đầu tiên là xác định văn hóa dân tộc, sau đó đến xem quan điểm và xu hướng quản trị. Sau đến xác định công cụ quản trị. Trong việc xác định công cụ quản trị, chúng ta nên lựa chọn cơ cấu, rồi đến lựa chọn công cụ quản trị khác. Nhiều người không hiểu nên lựa chọn công cụ rồi áp vào cơ cấu đang có. Kiểu bắt mèo trông nhà. Thành ra lại toang. Giống như một tập đoàn nọ ban bệ nhiều nhưng lại muốn dùng OKR cho sang. Họ đâu biết muốn dùng OKR thì tổ chức phải "xanh ngọc", phải phẳng, ít ban bệ.

Nguyễn Hùng Cường (kinhcan24)